אוצרות והקדמה: פאדי פאר
הזיכרון אינו ארכיון קבוע של עובדות ואירועים, אלא תהליך פעיל שבאמצעותו הפרט מעניק משמעות לעבר. מה שאנו זוכרים והאופן שבו אנו בוחרים לזכור אותו מעצב לא רק היסטוריות אישיות, אלא גם את הנרטיבים הקולקטיביים שבאמצעותם קהילות מבינות את עצמן. הזיכרון הקולקטיבי הוא אפוא, כפי שציין אדוארד סעיד, "לא דבר דומם ופסיבי, אלא שדה פעילות שבו אירועי העבר נבחרים, משוחזרים, נשמרים, משתנים ומקבלים משמעות פוליטית".
האמנים המשתתפים בהקרנה זו חוקרים את מערכת היחסים שבין חוויה אישית לזיכרון קולקטיבי. מתוך ארכיונים משפחתיים, מסורות תרבותיות, זהויות מגדריות, שפה וחוויות של שייכות וניכור, הם בוחנים כיצד נרטיבים אינטימיים חורגים מן הפרט והופכים לחלק מהיסטוריות חברתיות רחבות יותר.
הדימוי הנע תופס מקום מרכזי בחקירה זו, משום שהוא משקף את טבעו של הזיכרון. כמו הזיכרון, גם הדימוי הנע נפרש לאורך זמן ומאפשר את קיומם של פערים, חזרות, שתיקות ורבדים זמניים מרובים. באמצעות צליל, קול, תנועה ומשך, עבודת הווידיאו הופכת למרחב שבו סיפורים אישיים מצטלבים עם היסטוריות קולקטיביות, והתיעוד הופך לצורה של דמיון שבה נוכחות והיעדר מתקיימים במקביל. יחד, העבודות בתערוכה זו מציעות להתייחס לזיכרון לא כדבר מה שנשמר, אלא כדבר מה שנבנה מחדש ללא הרף באמצעות הסיפורים שאנו בוחרים לספר.
מרקם הזמן | נסרין אבו בכר | 2025 | 8 דקות
עבודת הווידיאו בנויה משני צירים מקבילים: ארכיוני צילום אישיים ומשפחתיים, ופסקול שחובר בידי האמנית ומשלב רפרנסים אישיים, קולקטיביים ופוליטיים. לעתים הצירים הללו נפגשים, ולעתים הם מתרחקים זה מזה וחושפים את הסתירות הטמונות בחיבור שבין האישי לקולקטיבי. יחד הם יוצרים מקצב כאוטי של זכרונות, ללא היררכיה וללא רצף ליניארי.
אזהרת תוכן: עבודת הווידיאו כוללת סאונד מוקלט של אזעקות תקיפה אווירית
כוסברה | מועתסם סיאם | 2020–2026 | 10 דקות
יצירה אוטוביוגרפית זו משלבת קטעי וידיאו ושירה לצורך הרהור על בניית הזהות ויחסיה עם השפעות תרבותיות הקיימות בתוך ההקשרים הערביים והפלסטיניים ומעבר להם. אזכורים של מזל דלי, שמשון הגיבור ומשחק הווידיאו Postal 2 נשזרים בקטעי ארכיון של הזמרת הערבייה מג'ידה א־רומי ויוצרים מרחב רב שכבתי של סמלים ומשמעויות.
Homecoming Queenz | אליאס ואקים | 2012 | 12 דקות
באמצעות דראג, כמופע וכאסטרטגיה, העבודה בוחנת את האופן שבו פלסטינים נתפסים וממוקמים במרחב הציבורי. מופע הדראג משמש עדשה שדרכה נחשפות צורות מושרשות של אפליה, והגוף הופך לזירת עימות. באמצעות כיבוש המרחב הציבורי מאתגרת העבודה נורמות חברתיות דומיננטיות ובו בזמן משיבה לעצמה סוכנות.
את לא מתביישת בעצמך? | לילא עבד אלרזאק | 2023 | 4 דקות
הבוגדת חזרה, אבל הסיוט ממשיך | לילא עבד אלרזאק | 2024 | 7 דקות
שפה, שליטה ופוליטיקה נחקרות בעבודת וידיאו זו המורכבת משני חלקים, שמתבוננת בחוויה אישית. העבודה בוחנת כיצד השפה הופכת מאמצעי תקשורת לכלי של שליטה. דרך מפגשים יומיומיים היא חושפת את המחיר הרגשי הכרוך בניווט בין ציפיות תרבותיות הנובעות הן מתוך הקהילה של האדם עצמו והן מבחוץ.
עיצוב סאונד: יונתן ויהלי לדר | מיקס סאונד: יהלי לדר
בידון עונוואן (ללא כותרת) | ראפת חטאב | 2009 | 4 דקות
עבודת הווידיאו מהרהרת בחוויות של ניכור ביחס למקום, לעיר ולמולדת. שמה, "בּידוּן עונוואן", נושא בערבית משמעות כפולה, "ללא כתובת" ו"ללא כותרת", ומעורר תחושה של עקירה ואי שייכות. העבודה מלווה בשיר "חוּבּ" ("אהבה" בערבית), שמילותיו עוסקות בכמיהה ובמסירות, ובוחנת את מושג הבית לא רק כמקום אלא גם כתחושה.
שמואל בחולות | מחמוד אבו גאנאם | 2025 | 15 דקות
המדבר בעבודת וידיאו זו אינו רק הזירה שבה מתרחשים האירועים, הוא הופך למטפורה לתת המודע של היחיד ולמרחב של חקירה עצמית. כאן הזיכרון לא נבחן מול דבר מה חיצוני, אלא דרך יחסו של האדם אל זכרונותיו. באמצעות נרטיב חזותי סוריאליסטי, שירה ודיאלוג, נפרש הנוף הזה וחושף עולם של משמעות וסמליות שבו נקודות מבט מרובות מתקיימות זו לצד זו ללא נרטיב דומיננטי.
בית הספר סם שפיגל לקולנוע ולטלוויזיה, ירושלים
القَيِّم: فادي فار
لا تُعتَبَرُ الذاكرة أرشيفًا ثابتًا للحقائق والأحداث فحَسب، بل هي عملية تفاعلية يُضفي الفرد من خلالها معنىً على الماضي. فما نتذكره وكيف نختار تذكره لا يُشكّل تاريخنا الشخصي فحسب، بل يُشكّل أيضًا السرديات الجماعية التي تفهم المجتمعات من خلالها نفسها. ولذلك، فإن الذاكرة الجماعية، كما أشار إدوارد سعيد، "ليست شيئًا ساكنًا وخاملًا ، بل هي مجال نشاط تُنتقى فيه أحداث الماضي، يُعاد بناؤها، تُحفظ، تُحوّل، وتُمنح دلالات سياسية".
يستكشف الفنانون المشاركون في هذا العرض العلاقة بين التجربة الشخصية والذاكرة الجماعية. فمن خلال الاستعانة بأرشيفات العائلات، التقاليد الثقافية، الهويات الجندرية، اللغة، وتجارب الانتماء والاغتراب، يدرسون كيف تتجاوز السرديات الحميمة الفرد لتصبح جزءًا من تاريخ اجتماعي أوسع.
تحتل الصورة المتحركة مكانة مركزية في هذا البحث، إذ تعكس طبيعة الذاكرة. وكما الذاكرة، تتكشف الصورة المتحركة بمرور الوقت، مما يسمح بوجود فجوات، تكرارات، فترات صمت، وطبقات زمنية متعددة. ومن خلال الصوت، الحركة، والمدة، يصبح العمل المرئي مساحة تتقاطع فيها القصص الشخصية مع التاريخ الجماعي، ويصبح التوثيق شكلًا من أشكال الخيال حيث يتعايش الحضور والغياب. تشير الأعمال المعروضة في هذا المعرض مجتمعةً إلى أن الذاكرة ليست شيئًا يُحفظ، بل هي شيء يُعاد بناؤه باستمرار من خلال القصص التي نختار سردها.
نسرين أبو بكر | نَسيجُ الزَّمَنِ | 2025 | 8 دقائق
يرتكز العمل الفني المرئي على محورين متوازيين: أرشيفات صور شخصية وعائلية، وموسيقى تصويرية من تأليف الفنانة، ويجمع بين إشارات شخصية، جماعية وسياسية. يتقاطع هذان المحوران أحيانًا، ويتباعدان أحيانًا أخرى، كاشفين عن التناقضات الكامنة في العلاقة بين الشخصي والجماعي. معًا، يخلقان إيقاعًا فوضويًا للذكريات، بلا تسلسل هرمي أو خطي.
تنبيه: يتضمن العمل الفني المرئي تسجيلات صوتية لصفارات الإنذار من الغارات الجوية.
مُعتصم صيام | كُزبَرَة | 2020–2026 | 10 دقائق
يجمع هذا العمل السِيِرِيّ (الأوتوبيوجرافي) بين الفيديو والشعر للتأمل في بناء الهوية وعلاقتها بالتأثيرات الثقافية داخل السياقين العربي والفلسطيني وخارجهما. وتُدمج إشارات إلى الأبراج، وشخصية شمشون الجبار، ولعبة الفيديو "بوستال 2" في لقطات أرشيفية للمطربة العربية ماجدة الرومي، مما يخلق فضاءً متعدد الطبقات من الرموز والمعاني..
إلياس واكيم | Homecoming Queenz | 2012 | 12 دقيقة
من خلال فنّ "الدْراج"، كأداء واستراتيجية، يتناول هذا العمل كيفية إدراك الفلسطينيين ومكانتهم في الفضاء العام. يُشكّل أداء"الدْراج" عدسةً تُكشف من خلالها أشكال التمييز المتجذّرة، ويصبح الجسد ساحةً للمواجهة. ومن خلال احتلال الفضاء العام، يتحدّى العمل الأعراف الاجتماعية السائدة، ويستعيد في الوقت نفسه فاعليته وقدرته على التأثير .
ما بتستحيش على حالك؟ | 2023 | أَلا تَشْعُرُ باِلخَجَلِ؟| 4 دقائق
الخاينة رجعت، بس الكابوس مستمر | يعود الخائن، ويستمر الكابوس |2024 | 7 دقائق
يستكشف هذا العمل المرئي، المؤلف من جزأين، اللغة، السيطرة والسياسة من خلال تجارب شخصية. ويتناول العمل كيفية تحول اللغة من وسيلة للتواصل إلى أداة للسيطرة. ومن خلال لقاءات يومية، يكشف العمل عن الأثر النفسي للتغلب على التوقعات الثقافية، سواءً من داخل المجتمع أو من خارجه.
تصميم الصوت: يوناتان وياهيلي ليدر | مزج الصوت: ياهيلي ليدر
رأفت حطّاب | بِدون عُنوان | 2009 | 4 دقائق
يعكس عمل الفيديوتجارب الاغتراب في علاقته بالمكان، المدينة والوطن. يحمل اسمه "بدون عنوان" معنى مزدوجًا في اللغة العربية، فهو يعني "بلا عنوان" و"بلا لقب"، ويستحضر شعورًا بالنزوح وعدم الانتماء. يرافق العمل أغنية "حب"، التي تتناول كلماتها الشوق والولاء، وتستكشف مفهوم الوطن ليس فقط كمكان، بل كشعور أيضًا.
مَحمود أَبو غَنّام | صموئيل على الرِّمال | 2025 | 15 دقيقة
لا يقتصر الفضاء الصّحراوي في هذا العمل المرئي على كونه مسرحًا للأحداث، بل يتحول إلى استعارة للعقل الباطن للفرد ومساحة لاستكشاف الذات. هنا، لا تُفحص الذاكرة في مقابل شيء خارجي، بل من خلال علاقة الشخص بذكرياته. ومن خلال سرد بصري سريالي، شِعر وحوار، يتكشف هذا المشهد، كاشفًا عن عالم من المعنى والرمزية تتعايش فيه وجهات نظر متعددة دون سردية مهيمنة.
مدرسة سام شبيغل للسينما والتلفزيون، القدس